Weryfikacja obszarów chronionego krajobrazu w województwie pomorskim

Pierwsza od 20 lat próba znalezienia konsensusu między ochroną przyrody i krajobrazu, a działaniami gmin na rzecz rozwoju lokalnego

Od początku 2017 r. trwają pracę nad weryfikacją stanu środowiska przyrodniczego i krajobrazu, zasadnością granic i wprowadzania zakazów na obszarach chronionego krajobrazu województwa pomorskiego.

Podstawową przyczyną podjęcia procesu weryfikacji jest narastająca sprzeczność między zasadami formalno-prawnymi ochrony a rzeczywistym rozwojem i zagospodarowaniem przestrzeni  tych obszarów. Drugą istotną przyczyną są sygnały władz gminnych o potrzebie zmian w dotychczasowych zasadach ochrony, ułatwiających prowadzenie procesów planowania i zagospodarowania przestrzeni.

W pierwszej kolejności weryfikacją objęto 5 OChK, nad którymi prace powinny się zakończyć w 2018 r. – są to: OChK Doliny Raduni, Przywidzki OChK, Otomiński OChK, Kartuski OChK oraz OChK Doliny Szkarpawy. Jednocześnie podjęto już prace terenowe, obejmujące kartowanie ekosystemów oraz ocenę stanu zachowania walorów krajobrazowych, na obszarach chronionego krajobrazu: Nadmorskim, Żuław Gdańskich, Jeziora Dzierzgoń, Doliny Łeby i Zespołu Jezior Człuchowskich.

Celem podjętych prac jest weryfikacja aktualnego stanu wiedzy w zakresie zróżnicowania ekosystemów i stopnia zagospodarowania przestrzennego, zachowania walorów przyrodniczo-krajobrazowych, zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem oraz możliwości pełnienia funkcji korytarzy ekologicznych. Na podstawie weryfikacji wymienionych czynników, a także poprzez prowadzenie „dialogu terytorialnego" z samorządami gmin, dotyczącego współpracy samorządów w aspekcie preferencji i ograniczeń dla rozwoju gminy, następuje dokonanie oceny zasadności zasięgu przestrzennego chronionego obszaru i wprowadzonych w nim zakazów, wymienionych w art. 24 ust. 1a ustawy o ochronie przyrody.

Podstawę oceny zachowania ustawowych walorów OChK stanowią zapisy Art. 23. 1. Ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. (Dz.U. Dz.U. 2004 Nr 92 poz. 880 z późn. zm.). Definiuje on, że obszar chronionego krajobrazu obejmuje „tereny chronione ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowe ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub pełnioną funkcją korytarzy ekologicznych". Jednocześnie istniejące od ok 30 lat parki krajobrazowe i obszary chronionego krajobrazu, w wyniku wieloletniego gospodarowania i rozwoju zjawisk urbanizacji i suburbanizacji, uległy istotnym przemianom – dewaloryzacji i degradacji ich pierwotnych zasobów przyrodniczych i krajobrazowych. Dalsze funkcjonowanie tych obszarów, z uwzględnieniem wymogów „ustawy krajobrazowej", wymaga pilnego dokonania weryfikacji stanu środowiska i zagospodarowania przestrzennego oraz zasadności utrzymania obowiązujących zakazów i ochrony w dotychczasowych granicach.

Przyczyny podjęcia prac nad weryfikacją obszarów chronionego krajobrazu w województwie pomorskim zostały zdefiniowane następująco:

  • znaczące zmiany w zagospodarowaniu OChk'ów na przestrzeni ok. 20-30 lat (od chwili ich powołania w latach 1981-1994),
  • znaczące przekształcenia przyrodniczo-krajobrazowe, prowadzące do bezpowrotnej utraty walorów tych obszarów i przedmiotu ochrony,
  • utrudnienia dla planowania i zagospodarowania przestrzennego gmin w zakresie nieuzasadnionym rzeczywistymi zasobami i walorami przyrodniczo-krajobrazowymi oraz rekreacyjnymi,
  • brak pierwotnej, jak i bieżącej dokumentacji dla OChK'ów,
  • liczne wnioski gmin o zmiany formalno-prawne ws. zakresu ochrony,
  • potrzeba realnego zachowania korytarzy ekologicznych jako podstawy funkcjonowania środowiska i ograniczenia ich zabudowy,
  • potrzeba dostosowania realnego zakresu ochrony do warunków środowiska i zagospodarowania oraz wymogów prawnych (celu ochrony),
  • zgromadzenie materiałów informacyjnych i podniesienie rangi prawnej OChK dla potrzeb audytu krajobrazowego (przygotowanie do przeprowadzenia audytu krajobrazowego).

Po raz pierwszy od ponad 20 lat prace nad OChK prowadzone są w szerokim zakresie konsultacji z samorządami lokalnymi oraz Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska, zgodnie z przyjętymi przez Zarząd Województwa założeniami koncepcji prowadzenia dialogu terytorialnego. Proces konsultacji obejmuje dwa spotkania z wszystkimi przedstawicielami gmin, na obszarze których zlokalizowany jest OChK oraz konsultacje indywidualne – w zależności od potrzeb szczegółowego omówienia zagadnień problemowych dla konkretnego obszaru. Ponadto organizowane są dwa spotkania z przedstawicielami RDOŚ. Uzyskanie konsensusu w zakresie proponowanych nowych zapisów odrębnie dla każdego OChK stanowi podstawę podjęcia dalszych czynności, prowadzących do przygotowania projektu Uchwały Sejmiku Województwa i skierowania go do oficjalnych uzgodnień.

view szablon artykułu

Nowy obszar chronionego krajobrazu w województwie pomorskim

W Dzienniku Urzędowym Województwa Pomorskiego, pod pozycją 4711, opublikowana została Uchwała NR 165/XII/19 Sejmiku Województwa Pomorskiego z dnia 30 września 2019 roku w sprawie Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Rzeki Debrzynki.

Tym samym zakończyły się sukcesem prace nad ustanowieniem nowego 44. obszaru chronionego krajobrazu, którego celem jest ochrona walorów przyrodniczo-krajobrazowych doliny rzeki Debrzynki, zlokalizowanej na pd.-zach. krańcu województwa, na styku z Województwem Wielkopolskim. W związku z tym powierzchnia wszystkich OChK w Województwie Pomorskim osiągnęła 22% obszaru województwa, chroniąc nie tylko zasoby przyrody i walory krajobrazowe, ale także korytarze ekologiczne, łączność przestrzenną ekosystemów i walory rekreacyjne.

Dolina rzeki Debrzynki jest szóstym OChK ustanowionym w okresie ostatnich 2 lat w województwie pomorskim, ale pierwszym nowym obszarem, który został zaprojektowany i ustanowiony na bazie dawnego OChK, powołanego przed laty uchwałą rady gminy, który ze względu na wady prawne procedury ustanawiania nie był dotychczas prawnie uznawany.

Celem ochrony nowego obszaru jest zachowanie w stanie niezmienionym naturalnych ekosystemów hydrogenicznych dna doliny zalewowej i jej zalesionych, erozyjnych krawędzi oraz ich specyfiki krajobrazowej, charakterystycznej dla dolin Pojezierza Południowopomorskiego. Posiada znaczące walory przyrodnicze, krajobrazowe i rekreacyjne.

Nowo ustanawiane w województwie pomorskim OChK, są dostosowane do rzeczywistego występowania walorów przyrodniczo-krajobrazowych, eliminują skrajnie przekształcone antropogenicznie fragmenty dawnych obszarów chronionych i zmniejszają uciążliwości zakazów do poziomu niezbędnego dla rzeczywistego zachowania walorów przyrodniczo-krajobrazowych, czyniąc te obszary nie tylko narzędziem ochrony, ale także elementem promocji gmin, zwracającym uwagę na ich walory turystyczno-rekreacyjne i piękno krajobrazów. Obszary powoływane są przy współpracy z władzami lokalnymi, przy ich pełnej akceptacji i w trybie wielokrotnych konsultacji opartych na procedurze Dialogu Terytorialnego.

view szablon artykułu